آیا می توان از واژه «مردگیری» این لفظ برداشتکرد که زنان از مردان خواستگاری هم میکردهاند؟
– بر بنيان گزارشهاي ايراني، بهنظرميرسد كه در ايران كهن دختران نیز از این جشن سهمی داشتند، چنانكه برخی این جشن را ویژه «عروسان نادیدهشوی»، يا «دختران ِدم بخت» دانستهاند كه به همسرگزینی تشویق میشدند، پس این جشن را «مردگیران» مینامیدند.
ـ یکی ازجشنهای کهن ایرانی، جشن اسفندگان است. این جشن چه ویژگیهایی دارد؟
– اسفندگان از جشنهاي زيباي ايرانيست كه همه ساله در آستانه بهار برگزار می شده است. در برخي از متون كهن ادب فارسي همچون «آثارالباقیه» و «التّفهیم»، «زینالأخبار»، «شرفنامه» و «شاهنامه» به شواهدي درباره چگونگي برپايي اين جشن برميخوريم. بر بنيان اين گزارشها اسفندگان (سپندارمذگان) جشنی بهاری بوده كه در آستانهی سال نو در پنجمین روز ماه اسفند برپا میشده است. اسفندگان جشني ویژه زنان بوده و در اين روز زنان خود را میآراستند و با تن پوشهاي شاد و رنگارنگ، در كوی و برزن به پایکوبی و ترانه خواني و شادی میپرداختند. سپس در پایان آن روز، براي نيايش گروهي به نيايشگاه ميرفتند. به نظر ميرسد كه در اين جشن به گونهاي نمادين به آزاديهاي زنان و حقوق آنان توجه ويژهاي مي شده است. در اين روز زنان دست افشان و پايكوبان و گلافشان، رنگ و بوي ديگري به کوی و بازار مي دادند و حال و هواي شهر را شادتر و متفاوتتر از هميشه مي كردند.
ـ و چرا پنجم اسفند را به این منظور جشن میگرفتند؟
ـ در گاهشماري ايراني پنجمين ِروز ماه و دوازدهمين ماه ِسال به نام امشاسپندبانو « سپندارمذ» نامزد شده است. پس به تاریخ پنجم اسفندماه هرسال به فرخندگي اين همنامي جشن اسفندگان برپاست. اين نام در اوستا «سپنتا آرميتي» و در فارسي « سپندارمذ » يا «اسفند» آمده است. سپندارمذ در گاتها يكي از فروزههاي اهورامزدا و در اوستاي نو يكي از امشاسپندبانوان است كه در جهان مينوي نماد دوستداري و فروتني و بردباري اهورامزدا و در اين جهان نگهبان زمين بارور و زنان پارساست. از اينروي در فرهنگ ايراني جشن اسفندگان ويژه زنان است و در آستانهی بهار طبيعت و باروري زمين برگزار ميشود. در این جشن كه در گذشته « مردگیران » نيز ناميده ميشد، زنان از مردان آرزوها میخواستند و بر مردان بايسته بوده كه برآورده سازند.
ـ واژه «مردگیری» را بهکاربردید، آیا میتوان از این لفظ برداشتکرد که زنان از مردان خواستگاری هم میکردهاند؟
ـ بر بنيان گزارشهاي ايراني، بهنظرميرسد كه در ايران كهن دختران نیز از این جشن سهمی داشتند، چنانكه برخی این جشن را ویژه «عروسان نادیدهشوی»، يا «دختران ِدم بخت» دانستهاند كه به همسرگزینی تشویق میشدند، پس این جشن را «مردگیران» مینامیدند. اما رفتهرفته كه سنتهاي مذهبي در جامعه پررنگتر شد، در اين جشن نيز دگرگونيهايی رخ داد، ازجمله آنکه: به زنان پارساي باشوهر اهميت بيشتري داده شد. زنان در اين روز، بهگونه نمادين، خواستههايشان را از مردان خود ميگرفتند.
ـ در برابر واژه « مردگیری» در آن جشن، امروز لفظ «زن گرفتن» را داریم. آیا این فرهنگ است که با دگرگونی خود در گذر زمان به تعاقب موجب دگرگونی زبان و لفظ و اصطلاح میشود؟ و اصولن آیا جشن مردان هم وجود داشته است؟
ـ اين پرسش شما چند بخش دارد كه باید به هركدام جداگانه بپردازيم. نخست اينكه اگر بپذيريم در دورههایي، بهکارگیری عبارتهایی چون «مردگيران» يا «مردگيري» بهمفهوم «مرد خواستن» يا«همسرگزيني دختران شويناكرده» برابري ميكند با آيين خواستگاري امروز، كه ممكن است به ازدواج ختم شود. البته امروزه، معمولا ً خواستگاري از سوي مردان انجام مي شود، ولي روشن است كه در فرهنگي كه خواستگاري و همسرگزيني برپايه برابري زن و مرد و رعايت حقوق طرف مقابل باشد، چنانچه به ازدواج منجر شود، پيمانی دو جانبه بين زن و مرد تلقی خواهد شد، پس چه «مردگيران» ناميده شود چه « زن گرفتن» خوانده شود، چيزي از اختيار طرفين در انتخاب و نیز تعهد يك طرف به طرف مقابل كم نميكند.
در ضمن، امروزه در اصطلاح عامه همچنان « زن گرفتن» و «مرد گرفتن» دربرابر هم متداول است و بهكار ميرود و منظور از هر دو «ازدواج كردن» است.
اما درمورد بخش ديگر پرسش شما، بهجاست اشاره كنيم كه در اوستاي نو سه امشاسپند، یعنی «سپندارمذ» ، « خرداد » و «امرداد» از امشاسپند بانوان بهشمار مي روند و مادينه پنداشته شده و نماد مادر- خدايي آفريدگارند. اما امشاسپندان «بهمن»، «ارديبهشت»، و « شهريور» نرينه پنداشته شده و نماد پدرـ خدايي اهورامزدا بهشمار مي روند. پس با بررسي بيشتر مي توان در جشن هاي مربوط به اين سه امشاسپند اخير كه نماد پدرـ خدايي اهورامزدا هستند، نشانههايي از بزرگداشت نمادين نقش مردان در زندگي يافت.
این مطلب در سایت شهرزاد نیوز منتشر شده است
